Messen zijn een van de oudste gereedschappen die mensen kennen. In de keuken, bij het kamperen, in de tuin of op het werk: een goed snijwerktuig maakt een groot verschil. Toch weten veel mensen weinig over hoe je een mes kiest, gebruikt en onderhoudt. Dat is zonde, want met de juiste kennis haal je veel meer uit je snijgerei en werk je ook een stuk veiliger.
Soorten messen en hun gebruik
Niet elk snijgereedschap is hetzelfde. Een koksmes heeft een lang, breed blad en is geschikt voor bijna alles in de keuken: groenten hakken, vlees snijden en kruiden fijnmaken. Een schilmesje is kleiner en makkelijker in de hand bij nauwkeurig werk, zoals het schillen van fruit. Dan heb je nog het broodmes, dat een gekartelde rand heeft zodat het door een korst snijdt zonder het brood te pletten. Voor vlees en vis zijn er speciale fileermessen met een dun, buigzaam blad. Wie graag buiten kookt of op pad gaat, gebruikt vaak een zakmes of een outdoormes. Elk type heeft zijn eigen vorm en functie, en het loont de moeite om te begrijpen waarvoor je welk type gebruikt.
Waar je op let bij het kopen van een mes
Bij het kiezen van een nieuw snijwerktuig spelen meerdere dingen een rol. Het materiaal van het blad is belangrijk: roestvrij staal is makkelijk te onderhouden, terwijl koolstofstaal scherper wordt maar sneller roest. Japanse messen zijn bekend om hun harde staal en dunne snijkant, maar vragen meer zorg. Europese messen zijn iets minder hard, maar daardoor ook wat toegankelijker in onderhoud. Naast het blad is ook het handvat een punt om op te letten. Een goed handvat ligt prettig in de hand en geeft grip, ook als het nat is. Het gewicht speelt ook mee: sommige mensen werken liever met een zwaarder blad, anderen met een licht exemplaar. Het is slim om een mes voor aankoop vast te houden, zodat je voelt of het bij je past.
Het slijpen en onderhouden van je snijgerei
Een mes dat niet scherp is, werkt niet alleen minder goed, het is ook gevaarlijker. Je moet harder drukken, waardoor de kans op uitglijden groter wordt. Gelukkig is slijpen niet zo moeilijk als het lijkt. Een aanzetstaal gebruik je regelmatig, bij voorkeur voor elk gebruik. Het staal richt de snijkant opnieuw, maar verwijdert geen materiaal. Een wetsteen doet dat wel: daarmee slijp je het blad opnieuw tot een scherpe V-vorm. Je legt de wetsteen op een antislipmat, houdt het blad op een hoek van ongeveer 15 tot 20 graden en beweeg je het van de punt naar het heft. Doe dit aan beide kanten even vaak. Er zijn ook handslijpers met vaste gleufjes, die gemakkelijker zijn voor beginners, maar minder nauwkeurig werken dan een wetsteen. Een mes van goed staal kun je eens per jaar laten slijpen door een professional, en tussendoor bijhouden met een aanzetstaal.
Veilig omgaan met messen
Veel snijwonden gebeuren niet door onvoorzichtigheid, maar door slechte gewoonten die mensen zich onbewust hebben aangeleerd. Een scherp blad is veiliger dan een bot exemplaar, omdat je minder kracht nodig hebt. Gebruik altijd een stevige snijplank, bij voorkeur van hout of plastic. Leg een vochtige doek onder de plank zodat hij niet wegglijdt. Bij het snijden houd je de vingers gebogen, met de knokkels als gids voor het blad. Gooi een mes nooit in een la tussen andere spullen, want dan beschadigt het blad en snij je jezelf als je er niet op let. Een messenblok, een magnetische strip aan de muur of een beschermhoes zijn betere opties. Bewaar keukenmessen apart en was ze met de hand, want de vaatwasser tast het staal en het handvat aan.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet je een mes slijpen?
Hoe vaak je een mes moet slijpen hangt af van hoe vaak je het gebruikt. Bij dagelijks gebruik in de keuken is het verstandig om het blad elke paar maanden bij te werken met een wetsteen. Met een aanzetstaal kun je het snijvlak tussendoor op orde houden. Wie zijn messen weinig gebruikt, hoeft minder vaak te slijpen.
Wat is het verschil tussen een aanzetstaal en een wetsteen?
Een aanzetstaal richt de snijkant recht, maar verwijdert geen metaal. Een wetsteen slijpt het blad opnieuw en verwijdert een kleine laag materiaal om een nieuwe, scherpe rand te maken. Voor dagelijks onderhoud is een aanzetstaal voldoende. Voor een echt bot mes heb je een wetsteen nodig.
Kun je alle soorten messen op dezelfde manier slijpen?
Nee, niet alle snijwerktuigen slijp je op dezelfde manier. Gekartelde messen, zoals een broodmes, kun je niet goed slijpen met een wetsteen of aanzetstaal. Die hebben speciale ronde slijpstaafjes nodig. Japanse messen worden op een kleinere hoek geslepen dan Europese messen, omdat het staal harder is en de snijkant dunner.
Wat doe je als je mes roest?
Als een mes begint te roesten, kun je de roestvlekken verwijderen met een beetje bakpoeder of een speciale roestverwijderaar op een zachte doek. Daarna spoel je het goed af en droog je het meteen. Om roest te voorkomen, is het slim om het mes na het wassen altijd direct droog te maken en niet nat te laten liggen.
